Doelstelling van het project Waterpark Het Lankheet is kennis te ontwikkelen over kunstmatige wetlands (riet). De beoogde functies van het nieuw te ontwikkelen landgebruik zijn: waterzuivering, tijdelijke waterberging, productie van non-food biomassa voor energieopwekking, verdrogingsbestrijding en het vergroten van natuurwaarden ten behoeve van recreatie en biodiversiteit.

Achtergrond

De kwaliteit van het oppervlaktewater in Nederland is nog steeds onvoldoende en voldoet vaak niet aan de normen van de Europese Kaderrichtlijn Water. Tevens neemt de druk op de schaarse ruimte toe en komen de natuur en biodiversiteit verder in de verdrukking. Vernieuwende vormen van meervoudig landgebruik kunnen worden ontwikkeld om de schaarse ruimte optimaal te benutten en verschillende maatschappelijke functies te vervullen. Het creëren van nieuwe kansen voor natuur in combinatie met waterzuivering en –opslag en/of productie van biomassa als klimaatneutrale brandstof is een benadering die in toenemende mate wordt toegepast. Dit meervoudige landgebruik dient echter maatschappelijk en economisch verantwoord te zijn. Er is dus vraag naar meer interdisciplinaire kennis aangaande de ecologische, maatschappelijke en economische aspecten van vernieuwend meervoudig landgebruik.

Doel / doelgroepen

Doelstelling van het project Waterpark Het Lankheet is technisch, maatschappelijke en economische kennis te ontwikkelen met betrekking tot nieuwe vormen van meervoudig landgebruik: kunstmatige (constructed) wetlands (riet). De beoogde functies van het nieuw te ontwikkelen landgebruik omvat waterzuivering, tijdelijke waterberging, productie van non-food biomassa voor energieopwekking, verdrogingsbestrijding en het vergroten van natuurwaarden (met een recreatieve en natuurbeschermingscomponent). De bijdrage van systemen als Lankheet aan de bio-based economy en binnen de zogenaamde klimaatneutrale landschappen wordt ook onderzocht. Naast de ontwikkeling van nieuwe technologie dient het project meer inzicht te verschaffen in de sociaal economische aspecten van zo’n project middels een maatschappelijk kosten baten analyse (MKBA). De pilot dient als voorbeeld voor implementatie van ca. 150.000 ha soortgelijke gronden in Nederland. In dit pilot-project ligt de nadruk dan ook op economische rentabiliteit: de opbrengsten moeten hoger zijn dan de huidige opbrengsten uit maïs, gras of granen en daarmee voor agrariërs een interessant alternatief vormen.

Activiteiten

In dit project wordt gekeken of waterberging ecologisch en economisch kan worden gecombineerd met verdrogingsbestrijding en natuurontwikkeling, als het te bergen water eerst wordt gezuiverd in "constructed wetlands” met riet. Dit laatste zal jaarlijks worden geoogst, om te opgenomen nutriënten te verwijderen en biomassa tot waarde te brengen in de vorm van groene energie. Daarbij dient het project als voorbeeld voor grootschalige toepassing van dit soort systemen zowel in hoog als in laag Nederland. De activiteiten worden uitgevoerd op een 5 ha groot terrein. Sinds 2006 wordt onderzoek gedaan op diverse niveaus:
- biomassaproductie en waterzuiveringcapaciteit van riet (Wageningen UR/Plant Research International)
- analyse van de potentie voor energie uit rietbiomassa (Wageningen UR/Plant Research International)
- hydrologische consequenties (Wageningen UR/Alterra)
- economische potentie van dit soort systemen (Wageningen UR/LEI)

Gedurende de looptijd van het project wordt de samenhang tussen de verschillende functies op Waterpark Het Lankheet verder geoptimaliseerd. Daarnaast worden de mogelijkheden van grootschalige waterzuivering met behulp van planten verder onderzocht, waarbij naast nutriënten ook wordt gekeken naar zuivering van hormonen, medicijnen en zware metalen..

Samenwerking vindt plaats met een aantal partners (Landgoed Het Lankheet, Provincie Overijssel, Waterschap Rijn en IJssel, KNHM). Op wetenschappelijk gebied wordt er samengewerkt met Nederlandse en buitenlandse (Tsjechische, Finse, Estse en Italiaanse) onderzoekers. Overdracht van opgedane kennis is belangrijk: er worden op Het Lankheet regelmatig presentaties en rondleidingen aan geïnteresseerden (ook burgers!) gegeven. Het Waterpark is vrij toegankelijk, waarvan dankbaar gebruik wordt gemaakt. Daarnaast speelt in het Waterpark ook landschapskunst een belangrijke rol.

Resultaten

Het onderzoek levert nieuwe inzichten op over de mogelijkheden die "constructed wetlands" bieden in de Nederlandse situatie. Deze inzichten liggen zowel op de gebieden van waterzuivering (nutriënten, pathogenen, pesticiden, hormonen, metalen), waterberging (hydrologische analyses), economie (kosten-baten), biomassaproductie (mogelijkheden om riet te benutten voor groene energie) als natuur (bijdrage aan biodiversiteitsontwikkeling). De resultaten tot nu toe laten zien dat grote hoeveelheden beekwater gezuiverd kunnen worden conform de Kaderrichtlijn Water en dat "constructed wetlands" kunnen bijdragen aan de reductie van piek afvoeren in dit soort beeksystemen (met als belangrijke maatschappelijke functie de reductie van de overstromingskans). In 2007 varieerde de zuiveringsefficiëntie afhankelijk van de verblijftijd van het eutrofe beekwater in de rietvelden voor stikstof en fosfaat tussen 30 en 75%. Vanaf 2009 zal tweewekelijks het effect van verblijfstijd van het eutrofe beekwater in de rietvelden op zuiveringsefficiëntie geanalyseerd worden.

De aanleg van een waterpark is een maatschappelijk interessante optie om een reeks van verschillende doelen op het gebied van water, milieu en landschapsontwikkeling te realiseren, zo blijkt uit de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) van de investering in Waterpark Het Lankheet. Om een opschaling van dit soort systemen binnen Nederland mogelijk te maken, is het echter nodig om te kijken of deze nieuwe vorm van landgebruik rendabeler is dan de teelt van mais, gras en granen. Alleen dan kan het een serieus alternatief vormen. Ook is het nodig om samenwerking te organiseren tussen diverse maatschappelijke en publieke partners om te komen tot een integrale manier van financiering van de door terreineigenaren geleverde diensten.

Onderzoek van Wageningen UR/Plant Research International heeft inmiddels aangetoond dat speciale rietvelden grote volumes oppervlaktewater zeer effectief kunnen zuiveren van stikstof en fosfaat. Voorwaarde is wel dat deze volumes juist gedoseerd worden: afgestemd op de opnamecapaciteit van het riet.

Het monitoren van dieren en planten gedurende de looptijd van het project zal aangeven in hoeverre het bijdraagt aan de toename van de biodiversiteit en de kwaliteit van de natuur, maar zeker is dat natte natuurgebieden er door de inlaat van gezuiverd water op vooruit zullen gaan.

Naast de technologische en wetenschappelijke inhoud van dit project wordt ook veel aandacht aan voorlichting en kennisoverdracht gegeven. Dit gebeurt door middel van het organiseren van excursies het openstellen van een veldwerkcentrum en het ontwikkelen en verspreiden van voorlichtingsmateriaal. Ook zijn er speciale filmpjes gemaakt, die in het veldwerkcentrum worden vertoond, maar bijvoorbeeld ook op Youtube te zien zijn (zie voor een voorbeeld: http://www.youtube.com/watch?v=HfE4llFD7sc ).

Het Waterpark is inspirerend voor met name terreineigenaren en beleidsmedewerkers. Men leert op een andere manier tegen grondgebruik aan te kijken en dat een combinatie van verschillende functies meerwaarde kan opleveren. Een terreineigenaar kijkt hier vooral economisch naar, een beleidsmaker vooral beleidsmatig (koppelingen maken tussen beleidsterreinen). Voor beiden vormt het een uitdaging. Weerstanden moeten worden overwonnen, nieuwe beleidsinstrumenten ontwikkeld. Voor de geïnteresseerde leek biedt het Waterpark een kennismaking met een andere vorm van landgebruik en gewoon een leuke dag in een prachtig gebied.

Betrokken partijen

Overig

Provincie

Waterschappen

Documenten en Links

Main topics covered

  • Agricultural Practices Potentially Supporting Biodiversity
  • Innovations
  • Financing Biodiversity Management
  • Public Opinion About Biodiversity And Public Awareness