This site uses cookies in order to function as expected. By continuing, you are agreeing to our cookie policy.
Agree and close

Folder Drijfveren voor natuurbeheer

Afscheidssymposium Cathrien de Pater

door Elselien M. Breman

Op 29 oktober 2014 nam Cathrien de Pater afscheid van haar werkzame leven bij het ministerie van Economische Zaken. Ter gelegenheid hiervan organiseerde ze een minisymposium over drijfveren voor natuurbeheer. In de Rijksnatuurvisie Natuurlijk Verder staat een omslag in denken en doen centraal: natuur hoort midden in de samenleving thuis. Daarmee is het onderwerp drijfveren voor natuurbeheer weer actueel geworden. Om die reden besloot Cathrien de Pater in een minisymposium dit onderwerp aan te snijden. Tijdens het symposium zijn deze drijfveren vanuit verschillende invalshoeken belicht om zo de betekenis voor beleidsmedewerkers te verkennen. Op deze manier is het debat rondom dit onderwerp, dat zich vooral afspeelt in de academische wereld, ook aangewakkerd bij beleidsmakers.

De opkomst voor het symposium was goed, zowel collega’s van binnen als van buiten het ministerie van Economische Zaken toonde hun interesse. “Het is een bijzondere bijeenkomst waarbij we aandacht besteden aan het thema van drijfveren en waarbij we stilstaan bij het vertrek van Cathrien”, opent de dagvoorzitter Cor van Meijenfeldt[1].

Rutger Schilpzand [2] trapt vervolgens het symposium af met een kort interview van Cathrien de Pater over hoe de drijfveren voor natuurbeleid een rol hebben gespeeld in haar loopbaan. Cathrien de Pater kwam voor het eerst met deze drijfveren in aanraking in Nepal, waar er jarenlang werd geëxperimenteerd met sociale bosbouw. Hierbij wordt de verantwoordelijkheid over het bos weer terug gegeven aan de samenleving. Dit project werd succesvol doordat de bevindingen van het project steeds teruggekoppeld werden naar beleid, wat er vervolgens iets mee deed. Nu, 30 jaar geleden, is dit ontwikkeld tot succesvol beleid. Ze zette dit werk voort in andere delen van de wereld. Daarbij merkte ze op dat verschillende wereldbeelden en drijfveren over de hele wereld resulteerde in bepaald handelen van de mens. Toen haar interesse hierin toenam besloot ze dat ze dit wetenschappelijk wilde kunnen onderbouwen en zo kwam ze terecht bij religiestudies, waarbij ze zelf de verbinding met natuur en ecologie zocht. Zelf deed ze ook onderzoek naar deze drijfveren. Het resultaat hiervan, waarbij ze kijkt naar een innerlijke leercyclus en die naast de bestaande ervaringscyclus legt,  zal binnenkort worden gepubliceerd. “Er zijn drijfveren die een grote rol spelen in de samenleving, benut deze!” was de boodschap die ze mee gaf aan het publiek.

Yoga … is not about exercise but to discover the sense of oneness with yourself, the world and nature. By changing our lifestyle and creating consciousness, it can help us deal with climate change."

Met deze uitspraak van Narendra Modi, de Indiase premier, gedaan in de ‘general assembly’ van de Verenigde Naties, opent Annick Hedlund-de Witt [3] haar presentatie. In haar promotieonderzoek richtte zij zich op de verschillende wereldbeelden in de samenleving en hun belang voor (de transformatie naar) een duurzame samenleving. Waarom deze quote interessant is? Volgens haar wijst Modi op een maatschappelijke beweging die ook in het Westen van toenemend belang is. De Britse socioloog Colin Campbell heeft het over ‘the yogaization of the West’ waarbij hij vooral doelt op hoe het Westerse wereldbeeld fundamenteel aan het veranderen is, waardoor steeds meer mensen heel anders naar onder andere de natuur gaan kijken. Daarnaast geeft deze uitspraak een alternatieve visie op hoe grote mondiale vraagstukken als klimaatverandering aan te pakken. “Dit soort nieuwe opkomende wereldbeelden bieden groot potentieel voor natuurbeleid’, aldus Hedlund-de Witt, omdat er een wezenlijk andere visie op natuur, de wereld en jezelf ontstaat, welke zich doorgaans ook doorvertaalt in meer duurzame leefstijlen, zo blijkt uit (eigen) empirisch onderzoek. In algemene zin lijken dit soort wereldbeelden een groot veranderpotentieel voor de samenleving te hebben.” Volgens Hedlund-de Witt is het voor beleidsmakers daarom van belang om aan te sluiten bij dit soort bewegingen en deze te faciliteren. Tegelijkertijd is het van belang te erkennen dat er verschillende wereldbeelden naast elkaar bestaan in de samenleving, waaronder een traditioneel, modern, postmodern, en integratief wereldbeeld, die allen fundamenteel andere posities vertonen in onder andere hun visie op natuur. Hoewel sommige van deze wereldbeelden meer geneigd zijn om belang aan natuur en duurzaamheid te hechten, hebben ze allemaal iets te bieden in de transitie naar een meer duurzame samenleving. Dit houdt in dat een diversiteit aan wereldbeelden vraagt om een diversiteit aan beleidsstrategieën. “Complexe duurzaamheidsdebatten zijn beter te begrijpen als je inzicht hebt in de verschillende wereldbeelden’”, sluit ze af.

Als intermezzo presenteert drs. Juriaan Moolhuijsen [4] de teaser en trailer van de film Continuation of Dream. Deze film laat de passie voor natuur zien. Maar eerst zet hij het publiek aan het denken; welke manieren gebruik jij om in harmonie met de natuur te leven? De videofragmenten laten vervolgens zien hoe leiders van lokale organisaties zich inzetten voor het behoud van het tropisch bos in Brazilië en het poolijs van Antarctica. Er wordt een voorproefje gegeven van de persoonlijke drijfveren, de te realiseren dromen en de voortzetting van projecten, waarbij de harmonie tussen mens en natuur centraal staat. De documentaire komt op 21 december uit en kan dan gevonden worden op http://continuationofdream.com.

Vervolgens duikt Evelien Verbij [5] dieper in op de drijfveren voor natuurbeheer vanuit het perspectief van bos- en natuurbeheerders in Nederland. Met haar ervaring die ze op heeft gedaan in haar promotieonderzoek naar het gebruik van frames in bos- en natuurbeleid en de ervaring vanuit haar huidige positie als directeur Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren, weet ze theorie en praktijk te combineren. Ook zij ziet de meerwaarde van het herkennen van drijfveren in de samenleving voor natuurbeleid door beleidsmakers. “Drijfveren geven inzicht in waarom beheerders doen wat ze doen. Vervolgens kun je kijken of dit aan sluit bij de wensen van beleid en desgewenst kun je hierop inspelen.” De Rijksnatuurvisie is gericht op natuur inclusief denken, wat volgens Evelien Verbij betekent dat een open houding van de beheerders en de sector nodig is. Ze verdeelt vervolgens de natuurbeheerders in twee groepen: degenen zonder uniform en degenen met uniform. Daarmee geeft ze de scheiding aan tussen particuliere eigenaren die aan natuurbeheer doen en anderzijds de professionele, getrainde natuurbeheerders in dienst van een organisatie. Beiden hebben een andere identiteit en nemen een andere rol aan. Ze geeft aan dat vooral de eerste groep, zonder uniform, interessant is voor het nieuwe natuurbeleid: “deze groep komt juist niet uit het natuurbeheer, maar uit de samenleving. Ze hebben een open houding naar de natuur en hebben een voorbeeld functie die beter kan worden benut, maar zijn vaak onzichtbaar en daardoor onbereikbaar.”

Het symposium wordt afgesloten met een plenaire discussie met alle sprekers en publiek. Van elkaar leren over de grenzen heen blijkt een aandachtspunt te zijn, hoe kunnen we de ervaringen en kennis in Zuid-Amerika benutten om in Nederland de transitie te versnellen?

“Het is duidelijk dat er vele drijfveren voor natuurbeleid zijn. Ze hebben overeenkomsten maar spelen ook overal een andere rol. Drijfveren zijn belangrijk, divers, benut ze met kennis en zorgvuldigheid”, is de boodschap waarmee Cathrien de Pater het symposium afsluit.

Voor de foto's en de presentaties, klik op de links onderaan deze pagina


[1] Ir. Cor von Meijenfeldt is MT-lid bij het Ministerie van  Economische Zaken, directie Natuur en Biodiversiteit.

[2] Ir. Rutger Schilpzand is expert in global stakeholder dialogue en voedselvraagstukken, senior adviseur Schuttelaar en Partners, voorheen wetenschapsjournalist.

[3] dr. Annick Hedlund-de Witt is postdoctoral research fellow, vakgroep Biotechnologie en Samenleving, TU Delft, bestuurslid NatuurCollege, en auteur van o.a. Wordviews and the transformation to sustainable societies (2013, proefschrift).

[4] Drs. Juriaan Moolhuijsen is International Coordinator en filmmaker.

[5] Dr. Ir. Evelien Verbij is Directeur Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren (VBNE) en gepromoveerd op ‘forest sector framing’ door bosbeheerders.

Photo Folder Foto's Afscheidssymposium 'Drijfveren voor Natuurbeheer'
URL Continuation of a Dream (door Juriaan Moolhuysen)
File Presentatie Annick Hedlund-de Witt
File Presentatie Evelien Verbij
File Dia's Afscheidssymposium Cathrien de Pater